Halfeti yemekleri Fırat'tan ve bahçeden gelir: nehrin şabut balığı, eriğin, ayvanın girdiği meyveli yemekler, kışın peynir helvası ve Urfa'nın kebapları. Yerel kaynaklar patlıcan kebabı, haşhaş kebabı, soğanlı kebap, semsek ve içli köfteyi de sayar. Çoğu gezgin bu sofraya, batık şehri ve Rumkale'yi gezdiği tekne turundan sonra oturur.
Halfeti, Şanlıurfa'ya bağlı, Fırat kıyısında bir ilçedir; merkezi şehre yaklaşık 110-120 km uzaklıktadır. Aşağıda önce gezinin ana hatlarını, sonra Halfeti'de neyin yendiğini ve dönüş akşamını anlattık.
Halfeti'yi tanımak: batık şehir
Halfeti'ye "batık şehir" denmesinin nedeni Birecik Barajı'dır. 2000'de işletmeye giren barajın suları yükselince eski yerleşimin büyük bölümü, yerel kaynaklara göre yaklaşık yüzde 80'i, su altında kaldı; halkın önemli bir kısmı yaklaşık 15 km uzaktaki yeni yerleşime taşındı. Bugün eski Halfeti'nin taş evlerinin bir kısmı suyun kıyısında, bir kısmı suyun içindedir. Tekneden bakınca damları, pencereleri ve sokak aralarının suya indiği yerleri görürsünüz; durgun suyun yeşili ile kıyıdaki kayalıkların rengi, ilçeye adını veren o sessiz manzarayı kurar.
Yerleşimin geçmişi barajdan çok eskidir. Halfeti, 1926'ya kadar Birecik'e bağlı bir nahiyeydi, 1954'te ilçe oldu. Ekonomik ve sosyal bağlarının Gaziantep'le güçlü olduğu da kaynaklarda yazar; ilçe, Gaziantep-Şanlıurfa karayoluna yaklaşık 40 km'lik bir yolla bağlanır.
Halfeti 2013'te Cittaslow, yani "sakin şehir" ağına katıldı ve Güneydoğu'da bu unvanı alan ilk ilçe oldu. Sakin şehir anlayışı yerel ürünü ve yavaş yemeği öne çıkarır; Halfeti'nin meyve yemekleri festivali de bu çerçevede düzenlenir.
Tekne turu: Rumkale ve Savaşan
Halfeti gezisinin omurgası Fırat üzerindeki tekne turudur. Turlar iki durağa uğrar:
- Rumkale: Fırat'a üç yanı suyla çevrili bir yarımadada yükselen kale. İdari olarak Gaziantep'in Yavuzeli ilçesindedir; kara bağlantısı olmadığı için tekneyle gidilir. Kaleye çıkış yokuşludur; rahat bir ayakkabı giymeniz iyi olur. Bugünkü Halfeti, 19. yüzyılda Rumkale'nin nüfusu azalıp kale harap olunca karşı kıyıda kurulmuştur.
- Savaşan: Sular altında kalan köyün caminin minaresi, sudan yükselen görüntüsüyle Halfeti'nin simgelerinden biridir. Tekneler çoğu zaman minarenin yakınından geçer ve fotoğraf için kısa bir süre yavaşlar.
Tur süresi ve güzergâh tekneye göre değişir; yaz aylarında kalabalık olabilir, hafta sonları erken gitmek iyi bir fikirdir.
Halfeti karagül
Halfeti'nin öteki simgesi karagüldür, yani siyah gül. Yerel kaynaklar onu bu bölgeye özgü bir gül olarak anlatır; başka yere götürülüp yetiştirildiğinde rengini koruyamadığı söylenir. Bugün evlerin bahçelerinde ve saksılarında yetiştirilir. Rengine dair bir de halk hikâyesi anlatılır: aileleri tarafından ayrılan Vartuhi ile Fırat adlı iki gencin nehirde can verdiği, ardından Halfeti'nin kırmızı güllerinin siyaha döndüğü. Karagül, çarşıdaki seramiklerde ve hediyeliklerde de karşınıza çıkar. Gülün yetiştirildiği bahçeleri görmek isterseniz yerel rehberlere ve tekne operatörlerine sorabilirsiniz.
Halfeti'de ne yenir?
Fırat'ın balığı: şabut
Şabut, Fırat'ta yaşayan iri bir tatlı su balığıdır ve Halfeti mutfağının öne çıkan tabağıdır. Nehir kıyısındaki lokantalarda pişer; meyve yemekleri festivalinin önceki yıllarında dut soslu şabut ve dut pilavının sunulduğu anlatılır. Balık sevmeyenler için menüde çoğu zaman kebap seçenekleri de bulunur. Balığın o gün taze gelip gelmediğini, nasıl pişirildiğini ve porsiyonun kaç kişiye yettiğini sipariş vermeden sormak iyi olur; kimi lokantada balık porsiyonla, kimisinde tane ya da kiloyla satılır.
Meyveli yemekler
Halfeti'de 2016'dan beri meyve yemekleri festivali düzenlenir. Festivalde erik tava, yenidünya kebabı ve ayva güveci gibi meyvenin etle buluştuğu yemeklerin sofraya geldiği anlatılır. Erik tava, yerel kaynaklarda Halfeti'nin yemekleri arasında da sayılır; meyvenin mevsimine bağlı olduğu için her zaman bulunmayabilir.
Meyveyi etle pişirmek Urfa mutfağına yabancı değildir. Şehirde de ekşi tat çoğu zaman meyveden gelir: nar ekşisi ezmeye ve köfte sularına katılır, üzüm pekmezi düğün pilavının etini tatlandırır. Halfeti'nin erikli, ayvalı tencereleri bu alışkanlığın bahçeye yakın, mevsimlik bir yorumudur.
Urfa mutfağından tanıdık tabaklar
Halfeti Şanlıurfa'nın bir ilçesidir ve sofrası da Urfa mutfağının parçasıdır. Yerel kaynakların saydığı tabaklar:
- Patlıcanlı kebap ve soğan kebabı
- Haşhaş kebabı
- Semsek ve içli köfte
- Ekşili köfte ve borani
- Patlak kavurması, tiritli köfte ve dolma eziği
Tatlılar
Tatlıda peynir helvası, sargılı burma ve pestil öne çıkar. Peynir helvası Urfa'nın kış tatlısıdır; şehrin öteki tatlılarını Şanlıurfa tatlıları yazımızda anlattık.
Halfeti'de yemek yerleri
Halfeti'de lokantalar ve kafeler ağırlıkla tekne iskelesinin çevresinde ve Fırat kıyısında toplanır; çoğunun masası suya bakar. Ziyaretçilerin sık verdiği öneri, yemeği tekne turundan sonraya bırakmaktır: tur sabah serinliğinde yapılır, öğle sıcağında gölgede oturulur. Hafta sonları ve bayramlarda kalabalık olur; şabut gibi günlük gelen tabakları erken saatte sormak işinizi kolaylaştırır.
Yolda Birecik'ten geçecekseniz ilçenin patlıcanını ve haşhaş kebabını Birecik yemekleri yazımızda anlattık. Halfeti ve Birecik'i öteki duraklarla birlikte planlamak için Şanlıurfa gezilecek yerler rehberine bakabilirsiniz.
Halfeti gezisi için pratik notlar
- Mesafe: Halfeti merkezi Şanlıurfa'ya yaklaşık 110-120 km uzaklıktadır; araçla genellikle 1,5-2 saat sürer. Gaziantep'e de yaklaşık 105 km uzaklıktadır.
- Gün planı: Sabah erken çıkın, Birecik'te kısa bir mola verin, öğleye doğru tekneye binin, yemeği turdan sonra yiyin.
- Mevsim: İlkbahar ve sonbahar tekne turu için rahattır; yazın gün ortası çok sıcaktır.
- Dönüş: Akşam şehre döndüğünüzde yorgun olacaksınız; akşam yemeğini önceden planlamak günü rahat kapatmanızı sağlar.
- Yanınıza alın: Şapka, su ve güneş kremi; teknede gölge sınırlı olabilir. Çocuklu geliyorsanız tekne operatörüne can yeleğini sorun.
Şanlıurfa'da üç gününüz varsa ilk günü şehir merkezine, ikinciyi Göbeklitepe ve Harran'a, üçüncüyü Birecik ve Halfeti'ye ayırmak yaygın bir plandır. Göbeklitepe günü için Göbeklitepe gezi rehberimize bakabilirsiniz; dönüş yolunda yemek molası için Göbeklitepe dönüşü sayfamız da işinize yarar.
İklim'de Halfeti dönüşü akşam yemeği
Halfeti'den Şanlıurfa'ya dönenler akşam yemeğini çoğu zaman şehirde yer. Karaköprü'deki salonumuzda uzun bir günün ardından sofra hızlı kurulur. Halfeti'den çıkış saatinizi yazarsanız masanızı varışınıza göre hazırlarız. Gezinin tadını sürdürmek isteyenler için menümüzde:
- Birecik: bir şiş patlıcanlı, bir şiş Urfa kebabı.
- Haşhaş kebabı ve soğanlı kebap.
- Başlangıçta içli köfte ya da ara sıcak tabağı.
- Kebap istemeyenlere sulu yemekler; tatlıda hırtlevik.
Tur grubuyla Halfeti dönüşü akşam yemeği planlıyorsanız menüyü önceden sabitlemek otobüs vardığında sofranın hazır olmasını sağlar; varış saatini yoldan bildirmeniz, sıcak tabakların masaya zamanında gelmesine yardım eder; ayrıntılar tur grupları sayfasında. Ailece ya da küçük bir grupla geliyorsanız masanızı rezervasyon sayfasından ayırtabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Halfeti'de ne yenir?
Fırat'ın şabut balığı Halfeti mutfağının öne çıkan tabağıdır. Yerel kaynaklar patlıcan kebabı, haşhaş kebabı, soğanlı kebap, semsek, içli köfte, ekşili köfte, borani, erik tava ve tatlıda peynir helvası, sargılı burma ve pestili sayar.
Şabut balığı nedir?
Fırat'ta yaşayan iri bir tatlı su balığıdır. Halfeti'de nehir kıyısındaki lokantalarda pişer; meyve yemekleri festivallerinde dut soslu şabut gibi yorumlarının da sunulduğu anlatılır.
Halfeti Şanlıurfa'ya kaç km?
Halfeti ilçe merkezi Şanlıurfa'ya yaklaşık 110-120 km uzaklıktadır; araçla genellikle 1,5-2 saat sürer. Yol Birecik üzerinden geçtiği için ikisi çoğu zaman aynı güne konur.
Halfeti karagül nedir?
Halfeti'nin siyah gülüdür. Yalnız bu bölgede yetiştiği, başka yere taşınınca rengini koruyamadığı anlatılır. Evlerin bahçelerinde ve saksılarında yetiştirilir; adı bir aşk hikâyesiyle de anılır.
Rumkale'ye nasıl gidilir?
Rumkale, Halfeti'nin karşısında, idari olarak Gaziantep'in Yavuzeli ilçesindedir ve kara bağlantısı olmadığı için tekneyle gidilir. Halfeti'den kalkan tekne turları Rumkale'ye uğrar.
Halfeti dönüşü nerede akşam yemeği yenir?
Halfeti'den Şanlıurfa'ya dönenler akşam yemeğini çoğu zaman şehirde yer. Karaköprü'deki İklim Et Lokantası'nda Urfa kebapları, Birecik tabağı, haşhaş kebabı ve sulu yemekler var; grup için önceden yazmanız yeterli.
