Nedir?
Ekşili köfte, Urfa mutfağının bulgurlu köfte ailesinden sulu bir yemektir. Köftelik ince bulgur, dövülmüş et, soğan ve biberle yoğrulan hamurdan iri nohut büyüklüğünde minik köfteler yuvarlanır, kızgın yağda kavrulur. Ardından salçayla kaynatılan suya nar ekşisi ve nane eklenir, köfteler bu mayhoş suyun içine dökülür. Sonuç, kaşıkla yenen, ekşisi ve isotu belirgin, sıcak bir tabaktır.
Adı ve kökeni
Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi'nin yayımladığı yöresel tariflere göre yemek Urfa ağzında "eşkili köfte" diye söylenir. "Ekşi" kelimesinin "eşki"ye dönüşmesi, Urfa ağzında sık görülen ses yer değiştirmesinin bir örneğidir; aynı durum eşkili dolmada ve eşkili çorbada da vardır. Ercan ve Erdoğan'ın 2023 tarihli menü taramasında ekşili köfte, Şanlıurfa'daki işletmelerin yaklaşık üçte birinin menüsünde yer alır. Kuruluşu içli köfteyle aynıdır: bulgur ve et birlikte yoğrulur; fark, köftenin içi boş, küçük ve sulu servis edilmesidir.
Malzemeler
- Köftelik ince bulgur
- Çiğ köftelik (yağsız, dövülmüş) et
- Kuru soğan
- Pul biber ya da isot, karabiber, tuz
- Domates salçası
- Nar ekşisi (Urfa'da nar pekmezi denir)
- Sadeyağ, kuru nane
- Kızartmak için yağ
Nasıl yapılır?
- Bulgur tepsiye alınır; et, ufak doğranmış soğan, biber, tuz ve karabiberle önce et yoğrulur.
- Bulgur yavaş yavaş katılarak su yardımıyla iyice yoğrulur.
- Hamurdan minik parçalar koparılıp avuç içinde iri nohut büyüklüğünde yuvarlanır.
- Köfteler kızgın yağda kavrulur.
- Bir tencerede sadeyağda salça kavrulur, yaklaşık bir litre su eklenip kaynatılır.
- Nar ekşisi eklenir, bir iki taşım kaynatılır; kuru nane atılıp ateşten alınır.
- Köfteler tencereye dökülür ve hemen servis yapılır.
Köftelerin suya en son girmesi, kızarmış dışlarının dağılmamasını sağlar. Ekşilik nar ekşisinin cinsine göre değişir; tadına bakarak ayarlanması önerilir.
Ne zaman, nasıl yenir?
Ekşili köfte kış ve bahar aylarında, öğle ya da akşam yemeğinde kâseyle yenir. Yanına ince ekmek, taze soğan ve turşu konur. Köfteler önceden yuvarlanıp kızartılabildiği için kalabalık sofralarda pratik bir yemektir. Aynı köfte hamurundan basma köftesi ve yuvalak da yapılır; üçünü ayıran şekil ve sostur.
Şanlıurfa'da nerede yenir?
Ev yemeği çıkaran lokantalarda, çoğu zaman günlük tezgâhta ve belirli günlerde bulunur. Menüde "ekşili köfte" ya da "eşkili köfte" olarak geçebilir. Evlerde ise sıra gecelerine ve misafir sofralarına hazırlanan köfte çeşitlerinden biridir.
İklim'de
Menümüzde ekşili köfte yok. Bulgurlu Urfa köftelerinden İçli Köfte ve Dolmalı Köfte ara sıcaklar arasında, salçalı sulu bir köfte arayanlar için Sulu Köfte sulu yemekler arasında bulunur.
Ekşili köfte hakkında
Ekşili köfteye ekşiliği ne verir?
Urfa usulünde nar pekmezi, yani nar ekşisi. Köftelerin içine girdiği salçalı suya katılır ve bir iki taşım kaynatılır.
Neden eşkili köfte deniyor?
Urfa ağzında 'ekşi' kelimesi sesleri yer değiştirerek 'eşki' diye söylenir. Bu yüzden yemeğin yerel adı eşkili köftedir.
Ekşili köfte çorba mı, yemek mi?
Sulu bir köfte yemeğidir; kâseyle, kaşıkla yenir ama ana yemek gibi doyurur.