Nedir?
Yuvalak, Urfa'nın en sade bulgurlu köftesidir. Dövülmüş yağsız et, köftelik ince bulgur, soğan, pul biber, karabiber ve tuz içli köfte hamuru gibi yoğrulur. Hamurdan büyük bilye boyunda toplar yuvarlanır ve kaynayan tuzlu suda haşlanır. İçi doldurulmaz; tat, hamurun kendisinden ve yanına konan yoğurtlu ya da ekşili eşlikçiden gelir.
Adı ve kökeni
Adı "yuvarlak" kelimesinin Urfa ağzındaki söylenişidir; Türk Patent ve Marka Kurumu'nun su kabağı yemeği tescil belgesinde "yuvalah" yazımıyla da geçer. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi'nin yayımladığı yöresel tariflerde köfteler başlığı altında yer alır; Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Şanlıurfa yemek geleneği yayınında da Urfa köfteleri arasında "yuvarlak" adıyla sayılır. Aynı hamur, Urfa'da başka köftelerin de temelidir: boranılarda kızartılarak kullanılan minik köfteler, ekşili köfte ve basma köftesi aynı karışımın farklı şekil ve pişirmeleridir.
Malzemeler
- Dövülmüş yağsız et (kara et)
- Köftelik ince bulgur
- Büyük kuru soğan
- Pul biber ya da isot
- Karabiber, tuz
- Haşlamak için tuzlu su
Nasıl yapılır?
- Bulgur tepsiye konur.
- Dövülmüş et, ince doğranmış soğan, pul biber, karabiber ve tuz eklenir.
- İçli köftede olduğu gibi, su yardımıyla kıvam alana kadar yoğrulur.
- Hamurdan büyük bilye büyüklüğünde parçalar alınıp avuçta düzgünce yuvarlanır.
- Kaynayan tuzlu suya atılıp haşlanır.
- Pişen yuvalaklar süzgece alınır.
- Haşlanmış hâliyle ya da hafif kızartılarak servis edilir.
Haşlanmış yuvalaklar ikiye bölünüp yağda çevrilebilir, üstüne çırpılmış yumurta dökülerek ya da yumurtasız kızartılarak da yenir.
Ne zaman, nasıl yenir?
Yuvalak, belediye tarifine göre lebeni ya da bostana eşliğinde yenir: yaz sıcağında soğuk yoğurtlu lebeni, sıcak ya da ılık köfteyle iyi bir denge kurar. Su kabağı yemeği gibi sulu yemeklerin yanında da sunulur. Önceden yuvarlanıp haşlanabildiği için kalabalık sofralarda pratik bir tabaktır; haşlanmış yuvalaklar ertesi gün yağda çevrilerek ya da yumurtayla yeniden değerlendirilebilir. Belediye tarifinde de yuvalağın bu ikinci hâli ayrıca anlatılır.
Şanlıurfa'da nerede yenir?
Yuvalak çoğunlukla evlerde yapılır. Lokantalarda içli köfte ve çiğ köfte kadar yaygın değildir; yöresel mutfak çıkaran bazı yerlerde ara sıcak olarak ya da sulu yemeklerin yanında görülebilir. Menüde "yuvarlak" ya da "yuvalak" diye yazabilir; ikisi de aynı köfteyi anlatır. Belediye tarifine göre yuvalak haşlanmış hâliyle de, hafif kızartılmış hâliyle de yenebilir.
İklim'de
Menümüzde yuvalak yok. Bulgur hamurlu Urfa köftelerinden İçli Köfte ve Dolmalı Köfte ara sıcaklar arasında, lebeni ise Ekstra Lebeni olarak bulunur.
Yuvalak hakkında
Yuvalak kızartılır mı?
Belediyenin yöresel tarifinde tuzlu suda haşlanır; haşlanmış hâliyle ya da hafif kızartılarak yenir. Haşlanmış yuvalaklar ikiye bölünüp yağda çevrilerek yumurtayla da pişirilebilir.
Yuvalak neyle yenir?
Lebeni ya da bostana eşliğinde. Su kabağı yemeğinin tescil belgesinde de iri yuvalak (yuvalah), yemeğin yanında sunulan eşlikçiler arasında sayılır.
Yuvalak ile içli köfte arasındaki fark nedir?
İkisi de aynı bulgurlu et hamurundan yapılır. İçli köftenin içine ayrı bir harç konur; yuvalak ise içi doldurulmadan, düz yuvarlanır ve haşlanır.