Nedir?
Aya köftesi, çiğ köfte gibi yoğrulan etli ve isotlu bulgur hamurundan yapılan, kızartılarak pişirilen bir Urfa köftesidir. Hamurdan mandalina büyüklüğünde parçalar koparılır, avuç içinde yuvarlanıp yaklaşık sekiz santim çapında, ortası hafif bombeli yassı bir şekil verilir. Kızgın yağda iki yüzü kahverengileşene kadar kızartılır. Tek başına bir yemekten çok, sulu yemeklerin ve salataların yanına konan bir eşlikçidir.
Adı ve kökeni
"Aya", avuç içi demektir; köfte adını şeklinden alır. Türk Patent ve Marka Kurumu'nda 2023'te Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi adıyla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir (no. 1362). Tescil belgesine göre yörede bu köftenin çiğ köfteden türediği, Ramazan ayında iftardan uzun süre önce hazırlanan çiğ köftenin bozulmaması için kızartılmasıyla ortaya çıktığı bilinir. Belgede, geçmişte "kara et" denen yağsız etin eski Urfa evlerinin avlusundaki "kara taş" üzerinde tokmak ve bıçakla dövülerek kıyıldığı, apartman yaşamıyla birlikte mutfak robotunun da kullanılmaya başlandığı anlatılır.
Malzemeler
Nasıl yapılır?
- Et bir gün dinlendirilir, yağı ve siniri temizlenir.
- Et, geleneksel yöntemde tokmak ve bıçakla dövülerek, bugün çoğu zaman makinede kıyma hâline getirilir.
- Bulgur yıkanıp süzülür, tepsinin bir köşesine konur.
- Soğan, et, isot, tarçın ve tuz karıştırılır; bulgur eklenir ve su yardımıyla, çiğ köfte yoğurur gibi en az 45 dakika avuç içinde ezilerek yoğrulur.
- Mandalina büyüklüğünde parçalar koparılır, avuçta yuvarlanıp ortası bombeli, yassı, yuvarlak şekil verilir.
- Kızgın yağda iki yüzü kahverengileşene kadar birkaç dakika kızartılır.
Tescil belgesine göre yoğurma bittiğinde bulgur tane tane görünmeli ama yumuşak olmalı, ağızda dağılmalıdır.
Ne zaman, nasıl yenir?
Aya köftesi ana yemeklerin yanında yenir. Tescil belgesinde su kabağı yemeği, pancar boranisi, keme boranisi ve kıymalı söğürme gibi yemeklerin yanında ve bostana gibi salatalarla servis edildiği yazar. Tabağın kenarlarına dizilir, ortasına maydanoz ve limon kabuğu konur. Sıcak ya da ılık yenir; kızartıldığı için çiğ köfteden daha uzun süre dayanır, bu da onu kalabalık sofralar için önceden hazırlanabilir kılar.
Şanlıurfa'da nerede yenir?
Aya köftesi daha çok evlerde, sulu yemeklerle birlikte pişer; yöresel mutfak çıkaran bazı lokantalarda da görülebilir. Çiğ köfte yoğurmayı bilen herkesin evde kolayca yapabileceği bir köftedir: hamur aynıdır, fark yalnızca şekil ve kızartmadadır.
İklim'de
Menümüzde aya köftesi yok. Bulgur hamurlu Urfa köftelerinden İçli Köfte ve Dolmalı Köfte ara sıcaklar arasında bulunur.
Aya köftesi hakkında
Aya ne demek?
Avuç içi demektir. Köfte, avuç içinde yassı ve ortası hafif bombeli bir şekil verilerek hazırlandığı için bu adı alır.
Aya köftesi çiğ köfteden mi türemiştir?
Tescil belgesine göre yörede, Ramazan'da iftardan uzun süre önce hazırlanan çiğ köftenin bozulmaması için kızartılmasıyla ortaya çıktığı bilinir.
Aya köftesi coğrafi işaretli mi?
Evet. Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi adıyla 2023'te mahreç işareti olarak tescil edilmiştir (tescil no. 1362).