Nedir?
Menengiç kahvesi, adına rağmen kahve değildir. Menengiç, yabani antep fıstığı olarak da bilinen ağacın nohut büyüklüğündeki yeşilden kahverengiye dönen meyvesidir; Güneydoğu'nun ve Akdeniz'in kırlarında kendiliğinden yetişir. Bu meyve kavrulup öğütülür, yağlı bir ezmeye dönüşür ve sütle pişirilir. Ortaya köpüklü, yoğun, fıstık ve reçine kokulu bir içecek çıkar. İçinde kahve çekirdeği olmadığı için kafein de yoktur. Rengi sütlü kahveye benzer, ama kokusu ilk yudumda farkını belli eder: kavrulmuş fıstık, hafif reçine ve tatlımsı bir yağlılık. Bu yüzden onu tanıyanlar "kahve" değil "menengiç" diye ister.
Adı ve kökeni
"Kahve" adı, içeceğin cezvede pişirilip fincanla içilmesinden gelir; malzemesiyle ilgisi yoktur. Ağacın meyvesi bölgeden bölgeye menengiç, çitlembik ya da çedene gibi farklı adlarla anılır. İçecek Güneydoğu Anadolu'da yaygındır ve en çok Gaziantep'le özdeşleşir; Şanlıurfa'da da bilinir ve içilir, ama Urfa'ya özgü bir içecek olarak tanıtılması doğru olmaz. Ne zamandan beri bu biçimde içildiğine dair kesin bir kayıt yoktur.
Malzemeler
- Kavrulmuş ve öğütülmüş menengiç ezmesi (ya da hazır menengiç macunu)
- Süt (kimi evlerde süt ile su karışımı)
- İsteğe göre şeker
Nasıl yapılır?
- Menengiç meyveleri sonbaharda toplanır ve kurutulur.
- Tavada, sürekli karıştırarak koyulaşana kadar kavrulur.
- Taş değirmende ya da havanda öğütülür; yağlı olduğu için macun kıvamına yakın bir ezme çıkar.
- Cezveye bir iki tatlı kaşığı ezme ve bir fincan süt konur; isteğe göre şeker eklenir.
- Kısık ateşte, sürekli karıştırarak kaynama noktasına getirilir; taşmadan ocaktan alınır.
- Köpüğüyle birlikte fincana dökülür.
Hazır macunla yapıldığında ilk üç adım atlanır. Fazla kaynatılırsa yağı ayrışabilir; bu yüzden ısı düşük tutulur.
Ne zaman, nasıl yenir?
Kahvaltıda, yemek sonrası ya da akşam sohbetinde sıcak içilir. Kafeinsiz olduğu için akşam saatlerinde de rahatça tercih edilir; çocuklara da verildiği olur. Kış içeceği olarak bilinir; sütün ısıtan yanı soğuk günlere yakışır. Bir hamur tatlısından, örneğin hırtlevikten ya da şıllıktan sonra içildiğinde tatlıyı dengeler.
Fincan küçük, içimi yavaştır; yüzeyde oluşan yağlı köpük menengiçin karakteridir ve karıştırılmadan içilir. Kimi evlerde suyla yapılan daha hafif bir yorum da hazırlanır; sütlüsü daha yoğun ve doyurucudur. Yeni tanışanlar için şekerli başlamak, sonra şekeri azaltmak tadı tanımayı kolaylaştırır. İlk yudumda alışılmadık gelebilir; birkaç yudumdan sonra fıstık ve reçine aroması belirginleşir ve tadı yerine oturur.
Benzerlerinden farkı
Türk kahvesinden farkı hem malzemede hem tattadır: kahve çekirdeği yoktur, telve bırakmaz, sütle yapılır ve fıstıksı bir tadı vardır. Urfa'nın acı kahvesi mırra ise gerçek kahve çekirdeğinden, saatlerce kaynatılarak yapılır, şekersizdir ve çok koyudur; menengiç kahvesi yumuşak ve kremamsı içilir. Soğuk içilen meyan şerbetiyle ortak yanı, ikisinin de bitkiden yapılan yöresel içecekler olmasıdır.
Şanlıurfa'da nerede yenir?
Şanlıurfa'da menengiç kahvesi yöresel kahvecilerde, bazı konak kafelerinde ve kimi sıra gecesi mekânlarında bulunabilir. Evde yapmak isteyenler hazır macunu aktarlarda ve baharatçılarda bulur. Macunu alırken kokusuna ve içeriğine bakmanız, kahve katkılı olup olmadığını anlamanızı sağlar. Açıldıktan sonra kapağı sıkı kapatılıp serin bir yerde saklanmalıdır; yağlı yapısı nedeniyle uzun süre sıcakta bekleyen macun acılaşabilir. Kış aylarında sıcak içecek olarak daha çok tercih edilir.
İklim'de
Menümüzde menengiç kahvesi yok. Yemek sonrasında menümüzdeki çay ve tatlılarla sofrayı kapatabilirsiniz.
Menengiç kahvesi hakkında
Menengiç kahvesinde kafein var mı?
Menengiç meyvesinin kendisinde kafein bulunmaz; içinde kahve çekirdeği yoksa içecek kafeinsizdir. Ancak bazı hazır karışımlara kahve katılabilir, paketin içeriğine bakmanız önerilir.
Menengiç kahvesi nerenin?
Güneydoğu Anadolu'da yaygın içilir ve en çok Gaziantep'le özdeşleşir. Şanlıurfa ve çevresinde de bilinir.
Menengiç kahvesi nasıl yapılır?
Kavrulup öğütülmüş menengiç ezmesi cezvede sütle, kaynamaya yakın ısıda karıştırarak pişirilir. Şeker isteğe bağlıdır.
Menengiç kahvesinin faydaları nelerdir?
Halk arasında çeşitli faydaları anlatılır; ancak bunlar bilimsel olarak kanıtlanmış sağlık iddiaları değildir. Bir sağlık sorununuz varsa hekiminize danışın.